"92% vi mạch tiên tiến thế giới nằm trong một hòn đảo

+Một hòn đảo rộng hơn 36.000 km² đang sản xuất 92% vi mạch tiên tiến của nhân loại. Từ iPhone, Nvidia H100 đến radar quân sự và máy chủ AI đều phụ thuộc vào những phòng sạch chạy suốt ngày đêm tại Đài Loan. Chỉ vài ngày động đất hay mất điện cũng đủ làm giá chip toàn cầu chao đảo, kéo theo thiệt hạ cả ngành công nghệ trị giá hàng chục nghìn tỷ đô la.

Mọi thiết bị hiện đại đều qua bàn tay hòn đảo nhỏ

+Mỗi buổi sáng, hàng trăm triệu người cầm điện thoại thông minh lên kiểm tra tin tức hay gọi video cho người thân. Mỗi chiếc máy bay dân dụng cất cánh, mỗi quả tên lửa dẫn đường chính xác bay qua bầu trời, mỗi vệ tinh truyền tín hiệu về Trái Đất, mỗi máy chủ dữ liệu chạy trí tuệ nhân tạo, mỗi thiết bị y tế cao cấp chẩn đoán bệnh tật, tất cả đều chứa một con vi mạch logic tiên tiến. Và hơn 92% số vi mạch ấy được sản xuất trên một hòn đảo duy nhất.

+Năm 2025, công ty sản xuất bán dẫn hàng đầu Đài Loan ghi nhận doanh thu wafer từ các công nghệ tiên tiến dưới bảy nanomet chiếm 74% phần trăm tổng doanh thu. Riêng vi mạch 3 nanomet đóng góp 24%, 5 nanomet 36%.

+Đến quý bốn năm 2025, nhà máy ở Cao Hùng bắt đầu sản xuất hàng loạt vi mạch 2 nanomet công nghệ mật độ cao nhất hiện nay. Toàn bộ hệ thống Đài Loan kiểm soát khoảng 65% đến 70% giá trị chip bán dẫn toàn cầu, nhưng ở phân khúc cao cấp nhất thì con số nhảy vọt lên chín 92% năng lực sản xuất.

+Hàng trăm nhà máy nằm san sát dọc bờ biển phía tây hòn đảo. Không khí lúc nào cũng mang mùi hóa chất sạch và tiếng máy móc chạy êm. Kỹ sư mặc đồ bảo hộ trắng di chuyển giữa các phòng sạch cấp một.

+Một sai sót nhỏ trong quy trình quang khắc cực tím cực mạnh cũng đủ làm hỏng cả lô wafer trị giá hàng chục triệu đô la. Thế nhưng hệ thống này đã đạt tỷ lệ chip tốt cao kỷ lục, khiến các đối thủ khác phải mất nhiều năm mới đuổi kịp.

+Mọi chiếc điện thoại cao cấp, mọi bộ xử lý đồ họa chạy trí tuệ nhân tạo, mọi hệ thống radar quân sự hiện đại đều mang dấu ấn của chuỗi cung ứng này.

+Một hòn đảo rộng chưa đầy 36.000km2 đang giữ chìa khóa cho gần như toàn bộ tiến bộ công nghệ của nhân loại.

Hành trình từ viện nghiên cứu đến xưởng sản xuất vi mạch hàng đầu

+Câu chuyện bắt đầu từ một quyết định khá hay vào những năm 80 của thế kỷ trước. Năm 1980, chính quyền Đài Loan thành lập Khu Khoa học Hsinchu. Năm 1985, kỹ sư người Hoa gốc Mỹ Trương Trung Mưu trở về lãnh đạo Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp.

+Ông mang theo kinh nghiệm hai mươi lăm năm tại Texas Instruments và một ý tưởng táo bạo, xây dựng một nhà máy đúc bán dẫn thuần túy, chuyên sản xuất vi mạch theo đơn đặt hàng của các công ty thiết kế mà không tự bán sản phẩm mang thương hiệu riêng.

+Ngày 21-2-1987, Công ty Sản xuất Bán dẫn Đài Loan chính thức ra đời với vốn góp ban đầu từ chính phủ và công ty Philips Hà Lan. Ban đầu chỉ là một xưởng nhỏ với công nghệ một micromet.

+Nhưng từng bước, họ đầu tư mạnh vào nghiên cứu, tuyển dụng kỹ sư tài năng từ khắp nơi, và xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh từ nhà cung cấp khí heli, nước siêu sạch, đến các công ty đóng gói và kiểm tra.

+Đến những năm 2000, khi ngành công nghiệp bắt đầu đòi hỏi vi mạch nhỏ hơn, chính Đài Loan đã dẫn đầu cuộc đua thu nhỏ kích thước.

+Mỗi thế hệ công nghệ mới đều được thử nghiệm và hoàn thiện ngay tại đây. Vi mạch 7 nanomet ra mắt năm 2018, 5 nanomet năm 2020, 3 nanomet năm 2022. Đến cuối năm 2025, 2 nanomet đã đi vào sản xuất thương mại.

+Hàng chục nghìn kỹ sư trẻ sinh ra và lớn lên trên hòn đảo này, học tập tại các trường đại học địa phương rồi làm việc trực tiếp trong nhà máy. Họ biết rõ từng mét vuông phòng sạch, từng quy trình hóa học phức tạp. Chính sự kết hợp giữa hỗ trợ nhà nước, tài năng tập trung và kinh nghiệm tích lũy qua bốn thập kỷ đã biến một hòn đảo từng chỉ biết trồng lúa và đánh cá thành trung tâm sản xuất vi mạch không thể thay thế.

Sự mong manh của một chuỗi cung ứng tập trung vào một điểm

+Khi một nơi nắm giữ 92% vi mạch tiên tiến, bất kỳ biến động nào cũng có thể lan ra toàn cầu. Động đất mạnh từng xảy ra ở Đài Loan đã khiến một số nhà máy tạm dừng hoạt động vài ngày, và ngay lập tức giá chip trên thị trường quốc tế nhảy vọt.

+Nguồn nước siêu sạch, khí heli, điện ổn định, tất cả đều phụ thuộc vào hệ thống hạ tầng địa phương. Căng thẳng địa chính trị quanh eo biển càng làm tăng thêm lo ngại. Nếu chuỗi cung ứng bị gián đoạn dài ngày, hàng loạt ngành công nghiệp từ điện thoại thông minh đến quốc phòng sẽ thiếu hụt nghiêm trọng.

+Các nước lớn đã nhận ra điều đó. Từ năm 2022, Mỹ thông qua đạo luật hỗ trợ sản xuất bán dẫn trong nước và mời công ty Đài Loan xây nhà máy tại Arizona. Nhật Bản và châu Âu cũng lần lượt có các dự án tương tự.

+Đến năm 2026, một số dây chuyền sản xuất đã hoạt động ở nước ngoài. Tuy nhiên, công nghệ cao nhất, từ 3 nanomet trở xuống vẫn được giữ nguyên tại Đài Loan. Việc di chuyển toàn bộ hệ sinh thái mất thời gian dài, chi phí khổng lồ, và tỷ lệ chip tốt ban đầu thường thấp hơn nhiều so với các nhà máy chính gốc.

+Một số quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, đang cố gắng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bằng cách thu hút đầu tư lắp ráp, đóng gói và kiểm tra vi mạch. Những bước đi này mang lại việc làm và chuyển giao công nghệ cơ bản, nhưng phần cốt lõi nhất vẫn nằm ở hòn đảo nhỏ ấy.

+Sự tập trung chưa từng có trong lịch sử công nghiệp hiện đại vừa là nguồn sức mạnh vừa là điểm yếu lớn nhất. Mọi người trên thế giới đều đang sử dụng sản phẩm từ Đài Loan mỗi ngày, nhưng ít ai nhận ra rằng cả hệ thống công nghệ cao cấp đang treo trên một sợi dây mỏng manh chỉ dài hơn ba trăm kilômét."