Việc Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng sau đòn oanh kích chính xác của Israel tại Tehran không chỉ là sự kết thúc của một cá nhân quyền lực, mà có thể đánh dấu bước ngoặt lớn nhất của Trung Đông kể từ sau Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979.
Trong hơn ba thập niên cầm quyền, Khamenei không đơn thuần là nguyên thủ quốc gia. Ông là trụ cột ý thức hệ của mô hình “nhà nước thần quyền”, nơi quyền lực tôn giáo hòa làm một với quyền lực chính trị và an ninh. Hệ thống đó vận hành dựa trên hai trụ chính: kiểm soát chặt chẽ nội bộ và mở rộng ảnh hưởng ra bên ngoài thông qua mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trải dài từ Lebanon, Iraq đến Syria và Yemen.
Chiến lược này từng giúp Tehran tạo ra một “vành đai răn đe” chống lại Israel và ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, biến cố ngày 7/10/2023 đã đảo chiều cán cân. Các chiến dịch quân sự liên tiếp của Israel không chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự, mà còn từng bước phá vỡ cấu trúc quyền lực khu vực mà Khamenei dày công xây dựng suốt nhiều thập niên.
Cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025, với việc hàng loạt tướng lĩnh và nhân vật an ninh cấp cao bị loại bỏ, đã làm suy yếu nghiêm trọng “vòng bảo vệ chiến lược” quanh lãnh tụ tối cao Iran.
Đòn oanh kích tại Tehran, kết liễu Khamenei, cho thấy chiến tranh hiện đại không còn dừng ở biên giới hay lực lượng ủy nhiệm, mà đã chuyển sang nhắm trực tiếp vào trung tâm quyền lực.
Câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải Iran có trả đũa hay không, mà là chế độ thần quyền có thể tồn tại ra sao khi biểu tượng quyền lực tối thượng biến mất. Không giống các hệ thống chính trị thông thường, tính chính danh của Cộng hòa Hồi giáo Iran gắn chặt với cá nhân Lãnh tụ Tối cao. Sự ra đi của ông vì thế có nguy cơ mở ra khoảng trống quyền lực hiếm thấy kể từ năm 1989.
Trong một Trung Đông vốn quen với trạng thái cân bằng mong manh, cái chết của Khamenei có thể không chỉ khép lại một kỷ nguyên, mà còn khởi đầu cho một chu kỳ bất định mới, nơi trật tự khu vực đang được viết lại bằng sức mạnh quân sự, công nghệ tình báo và những tính toán chiến lược lạnh lùng hơn bao giờ hết.